АР19578213 - «Шығыс Арал маңының археологиялық мұраларын өзектендіру (Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясының жаңа архивтік деректерін жүйелеу)»

РҒА Н.Н. Миклухо-Маклай атындағы Этнология және антропология институты қорындағы КСРО Ғылым академиясының Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясының археологиялық материалдарын ғылыми айналымға енгізу, оларды жүйелеу, атрибуциялау және мұрағаттық фото-бейнематериалдарын цифрлық форматқа көшіру.

Қаржыландыру сомасы

50 065 318,0 тг

Міндеттері

1.    Қазақстан Республикасының шетелде орналасқан мәдени мұраға қатысты саясатын зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздерін айқындау.

2.    Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы қорының коллекцияларында сақталған Арал өңірінің этномәдени мұрасы туралы тұжырымдамалық көзқарасты әзірлеу.

3.    Зерттеу тақырыбына қатысты құжаттық материалдарды қамтитын қорлардың аясын анықтау және археологиялық коллекцияларды каталогтаудың ғылыми-әдістемелік негіздерін әзірлеу.

4.    Мәскеу қаласындағы Шығыс музейінің қорларында сақталған, 1951–1955 жылдары Хорезм экспедициясы қазба жұмыстарын жүргізген қола дәуірінің «Солтүстік Түгіскен кесенесі» ескерткіші мен Шірікрабат мәдениетіне қатысты археологиялық материалдарды жинақтау және цифрландыру.

5.    1981–1991 жылдары су құбыры құрылысы барысында зерттелген Жетіасар мәдениетіне қатысты, Мәскеудегі Шығыс музейі мен Н.Н. Миклухо-Маклай атындағы Этнология және антропология институтының қорларында сақталған археологиялық материалдарды жинақтау және цифрландыру.

6.    «Сыр өңіріндегі Хорезм экспедициясының зерттеу тарихы» атты кітап-альбомды дайындау және басып шығару.

Күтілетін нәтижелер

·       Ресей ғылым академиясының Н.Н. Миклухо-Маклай атындағы Этнология және антропология институтында (ЭАИ) сақталған КСРО Ғылым академиясы Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясының қор және мұрағат материалдары жинақталып, жүйелендіріліп, талданады.

·       Ресей ғылым академиясының Н.Н. Миклухо-Маклай атындағы Этнология және антропология институтының мұрағатындағы 800 фотосурет цифрландырылып, өңделеді.

·       Мәскеудегі Шығыс музейі мен Н.Н. Миклухо-Маклай атындағы Этнология және антропология институтының қорларында сақталған, 1973–1991 жылдары жүргізілген құрылыс жұмыстары барысында табылған Жетіасар мәдениетіне қатысты археологиялық материалдар өңделеді.

·       Мемлекеттік Шығыс халықтары өнері музейінің қорларында сақталған КСРО Ғылым академиясы Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясының қор материалдары цифрландырылып, жүйелендіріліп және талданады.

·       Мемлекеттік Шығыс халықтары өнері музейінің қорларында сақталған, 1951–1955 жылдары Хорезм экспедициясы зерттеген қола дәуірінің «Солтүстік Түгіскен кесенесі» ескерткіші мен Шірікрабат мәдениетіне қатысты археологиялық материалдар өңделеді.

·       «Сыр өңіріндегі Хорезм экспедициясының зерттеу тарихы» атты кітап-альбомның II бөлімі жарыққа шығарылады.

·       Web of Science дерекқорының Social Science Citation Index немесе Arts and Humanities Citation Index базасына енгізілген рецензияланатын ғылыми басылымда және (немесе) Scopus дерекқорында CiteScore көрсеткіші бойынша кемінде 35 процентильге ие ғылыми журналда кемінде 1 (бір) ғылыми мақала немесе шолу жарияланады.

·       Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті (КОКСОН) ұсынған отандық және (немесе) шетелдік рецензияланатын ғылыми басылымдарда 2 ғылыми мақала жарияланады.

Зерттеу нәтижелері

 1) Web of Science және Scopus базасындағы журналдарда жарияланған мақалалар:

1.    Дарменов Р.Т. Төменгі Сырдария қалаларының қала құрылысы: тарихи аспектісі // Қазақстан археологиясы (Археология Казахстана). №2 (28). 2025. 11–25-бб. CiteScore бойынша процентиль – 60. DOI: https://doi.org/10.52967/akz2025.2.28.11.25.

2.    Валиулина С.И., Тәжекеев Ә.Ә., Құрманиязов И.С., Есен С. Төменгі Сырдарияның ортағасырлық қалаларынан (Қазақстан) табылған шыны бұйымдардың химиялық құрамы // Археологиялық зерттеулердің қысқаша хабарламалары (КСИА). №280. 2025. 394–412-бб. CiteScore бойынша процентиль – 60. DOI: http://doi.org/10.25681/IARAS.0130-2620.280.394-412. 

2) Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті тізбесіндегі мақалалар: 

1. Ә.Ә. Тәжекеев, З. Жәкішева. Бидайық-асар қалашығынан (Жетіасар мәдениеті) табылған музыкалық аспаптың тарихы. Turkic Studies Journal. №4 (2024). 53-71 бб. DOI: http://doi.org/10.32523/2664-5157-2024-4-53-71 (входит в перечень рекомендованных изданий КОКСНВО МНВО РК).

2. Darmenov R.T., Shorayev B.K. Islam and Oghuz in the Aral Region (on studies of the Jankent Settlement) // Gumilyov journal of history. 2025. Vol. 152. 68-83. DOI: https://doi.org/10.32523/3080-129x-2025-152-3S1-68-83

3) Монография 

1. Аржанцева И.А., Тәжекеев Ә.Ә. Хорезм экспедициясының Сыр өңіріндегі зерттеулер тарихы. ІІ бөлім. Алматы, 2025. 300 с.